Plan bezpieczeństwa wody – nowa koncepcja

Tradycyjne podejście do zarządzania wodociągami zakładało, że surową wodę z rzeki lub warstwy wodonośnej wystarczy „przepuścić” przez specjalne filtry. Filozofia Planów Bezpieczeństwa Wody (PBW) prezentuje zupełnie nowe myślenie. Kluczowe staje się zapobieganie skażeniom i zanieczyszczeniom wody już w środowisku, z którego trafia później do naszych domów.

Na czym polegają zmiany w zakresie jakości wody?

Ujęcie jest pierwszym elementem systemu wodociągowego. Istnieją dwa główne typy ujęć. Podziemne czerpią wodę z głębi ziemi. Jest ona naturalnie przefiltrowana przez warstwy gleby i skał oraz odizolowana od środowiska zewnętrznego grubą warstwą gruntu. Drugi rodzaj, ujęcia powierzchniowe, pobierają wodę z rzek, jezior lub sztucznych zbiorników. W tym przypadku woda jest znacznie bardziej narażona na skażenie i wymaga zaawansowanego oczyszczania.

Nowe przepisy nakładają na przedsiębiorstwa wodociągowe oraz organy państwowe (takie jak Wody Polskie i Inspekcja Sanitarna) obowiązek identyfikacji wszystkich zagrożeń wokół ujęcia wody. Dotychczas skupiano się na niewielkim obszarze tuż przy stacji pomp (tzw. strefie ochrony bezpośredniej). Plan Bezpieczeństwa Wody zakłada przeprowadzanie co 6 lat szerokiej oceny ryzyka całego obszaru zasilania, z którego wody spływają do naszego ujęcia.

Główne zagrożenia dla ujęć wody

Aby skutecznie chronić źródło, w ramach PBW należy zidentyfikować i sklasyfikować czynniki ryzyka występujące w całym obszarze zasilania. Zagrożenia te dzielimy na trzy główne typy:

• Działalność rolnicza (zagrożenia chemiczne i mikrobiologiczne): Intensywne uprawy i hodowla zwierząt generują ogromne ryzyko. Przykładem jest przenikanie do wód gruntowych azotanów i fosforanów z nawozów sztucznych, spływanie pestycydów oraz skażenie biologiczne bakteriami chorobotwórczymi (np. E. coli, Legionella) na skutek nieszczelnych szamb czy niewłaściwego składowania obornika.
• Przemysł i infrastruktura (ryzyko nagłych katastrof): Bliskość dróg szybkiego ruchu i linii kolejowych stwarza ryzyko wypadku cysterny i nagłego wycieku substancji ropopochodnych do gruntu. Zagrożeniem są też legalne i nielegalne składowiska odpadów, z których toksyczne substancje mogą latami przesiąkać do warstw wodonośnych.
• Zmiany klimatyczne (zagrożenia ilościowe i jakościowe): Długotrwałe susze obniżają poziom wód, co zmusza pompy do zasysania cieczy z głębszych warstw, często silnie nasyconych żelazem i manganem. Z kolei deszcze nawalne i powodzie prowadzą do błyskawicznego zamulenia oraz skażenia mikrobiologicznego ujęć powierzchniowych.

Jak na te zagrożenia odpowiada Plan Bezpieczeństwa Wody?

Plan Bezpieczeństwa Wody nie jest jedynie dokumentem teoretycznym, lecz dynamicznym systemem zarządzania, który proponuje rozwiązania na każde zidentyfikowane zagrożenie. Ważnym elementem PBW jest monitoring wczesnego ostrzegania. W przypadku ujęć podziemnych są to specjalne studnie obserwacyjne (tzw. piezometry), które pozwalają sprawdzić jakość wód gruntowych, zanim dopłyną one do studni. Z kolei na ujęciach powierzchniowych montuje się automatyczne stacje pomiarowe, które w czasie rzeczywistym analizują parametry rzeki lub jeziora.

Na podstawie analizy ryzyka PBW precyzyjnie definiuje strefy ochrony pośredniej. W ich obrębie wprowadzane są surowe zakazy – na przykład zakaz budowy nowych fabryk, lokalizowania cmentarzy czy stosowania określonych pestycydów przez rolników.

Kluczowym elementem Planu Bezpieczeństwa Wody są także procedury awaryjne na wypadek skażenia, czyli gotowe scenariusze działań. Na przykład, jeśli system wczesnego ostrzegania wykryje plamę oleju płynącą rzeką po wypadku drogowym, obsługa wodociągów natychmiast odcina zagrożone ujęcie powierzchniowe i przełącza system dystrybucji na bezpieczne zasilanie z głębinowych ujęć rezerwowych.

Doering & Partnerzy oferuje sporządzenie oceny ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody. Zapraszamy do kontaktu – dopasujemy ofertę do Państwa potrzeb.

Dlaczego czyste ujęcie to czysty zysk?

Zasada jest prosta: im czystsza woda surowa, tym tańsze i prostsze jej uzdatnianie.

Plan Bezpieczeństwa Wody udowadnia, że najskuteczniejszą metodą ochrony zdrowia konsumentów i optymalizacji kosztów w wodociągach jest mądra prewencja. Wdrożenie PBW pozwala uniknąć dużych kosztów związanych z rozbudową infrastruktury na dalszym etapie, czyli stacji uzdatniania. Zmniejsza także ryzyko, że do sieci wodociągowej trafi substancja, której standardowa aparatura nie będzie w stanie zatrzymać. Kolejną zaletą jest to, że czystsza woda surowa spowalnia zużywanie aparatury (filtrów, pomp i membran).

Wdrożenie takiego prewencyjnego myślenia przynosi korzyści również mieszkańcom. Woda o wyższej jakości nie wymaga agresywnej dezynfekcji chemicznej, a wczesny system ostrzegania zapobiega przedostawaniu się skażonej wody do naszych kranów.

Autorka artykułu: Dominika Lachowicz

Warto przeczytać:

1. Plan bezpieczeństwa wody – zasady, terminy i kary
2. Jak regularna analiza ryzyka ujęć wody ułatwia wdrożenie Planu Bezpieczeństwa Wody?
3. Plan bezpieczeństwa wody 2026, czyli dlaczego cyberbezpieczeństwo płynie dziś prosto z kranu
4. Cyberbezpieczeństwo wodociągów w obliczu dyrektywy NIS2 i nowelizacji UKSC
5. Szkolenie dla Wodociągów. Nowelizacja UoKSC
6. Zapobieganie skażeniu Legionellą a Plan Bezpieczeństwa Wody
7. Ocena ryzyka w Planie Bezpieczeństwa Wody – nowe wyzwania dla instytucji
8. Finansowanie zaopatrzenia w wodę