Rzetelna analiza ryzyka ujęć wody to pierwszy krok

Wprowadzenie unijnej Dyrektywy wodnej oraz związanej z nią nowelizacji polskiej ustawy w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi nałożyło na przedsiębiorstwa wodociągowe obowiązek wdrożenia podejścia opartego na ryzyku. Kluczowym elementem tego systemu jest Plan Bezpieczeństwa Wody (PBW). Dla wielu organizacji stworzenie PBW od zera stanowi spory problemem. Ale nie martw się, już podpowiadamy, jak to zrobić.

Jeśli w Twojej gminie, Twoich wodociągach słowa „analiza ryzyka na ujęciu wody” nie były tylko pustym zapisem w procedurach, a realnym działaniem – gratulujemy. Poprawnie wykonana analiza ryzyka to połowa sukcesu. Masz już w ręku najważniejsze elementy układanki potrzebne do stworzenia PBW. W tym artykule podpowiadamy, jak je wykorzystać i skutecznie przygotować obowiązkowy raport dla Sanepidu i Wód Polskich.

1. Gotowa identyfikacja zagrożeń

Pierwszym i często najbardziej pracochłonnym etapem tworzenia PBW jest zidentyfikowanie wszystkiego, co może pójść nie tak – od punktu poboru aż do kranu u odbiorcy wody.

• Twoja przewaga: Regularne przeglądy obszaru ujęć dostarczają gotowej bazy danych o zagrożeniach antropogenicznych (np. wysypiska, bliskość rolnictwa, dróg szybkiego ruchu, nielegalnych zrzutów ścieków) oraz naturalnych (np. susze, podtopienia, wahania poziomu wód, powodzie).
• Efekt: Zamiast spędzać tygodnie na wizjach lokalnych i burzach mózgów, Twój zespół PBW jedynie weryfikuje i aktualizuje istniejący rejestr ryzyk dla strefy zasilania.

2. Historyczne dane jako twardy dowód w analizie ryzyka ujęć wody

Analiza ryzyka w PBW wymaga określenia dwóch parametrów: prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia niepożądanego oraz jego skutków. Bez wcześniejszych analiz ryzyka te szacunki bywają subiektywne.

• Twoja przewaga: Regularne przeglądy analizy ryzyka ujęć wody oznaczają, że dysponujesz historią wyników badań jakości wody surowej, jej parametrami (pH, Legionella itd.), rejestrami awarii pomp czy okresowymi wahaniami wydajności studni. Masz też informacje na temat ostatnich prób ataków fizycznych oraz cybernetycznych.
• Efekt: Możesz precyzyjnie wykazać, jak często dochodziło do przekroczeń parametrów (np. żelaza, manganu czy azotanów) i jak szybko system wracał do normy. To pozwala na obiektywne, matematyczne wręcz sparametryzowanie matrycy ryzyka.

3. Zdefiniowane i sprawdzone środki kontroli

W metodologii PBW po zidentyfikowaniu ryzyka należy wskazać tzw. środki kontroli, czyli działania zapobiegające lub minimalizujące zagrożenie.

• Twoja przewaga: Jeżeli monitorowałeś ujęcia, prawdopodobnie masz już wdrożone i przetestowane procedury ochronne. Mogą to być m.in. strefy ochronne ujęcia (bezpośrednie i pośrednie), systemy wczesnego ostrzegania (np. ciągły monitoring online podstawowych parametrów fizykochemicznych) czy fizyczne zabezpieczenia obiektów (monitoring wizyjny, systemy alarmowe).
• Efekt: W Planie Bezpieczeństwa Wody nie musisz wymyślać nowych, kosztownych systemów zabezpieczeń. Wpisujesz te, które już działają i udowodniły swoją skuteczność.

4. Świadomość zespołu i kultura bezpieczeństwa

Najczęstszą barierą przy wdrażaniu systemów zarządzania ryzykiem jest opór pracowników przed zmianą i brak zrozumienia nowych obowiązków.

• Twoja przewaga: Pracownicy, którzy regularnie brali udział w przeglądach ujęć i analizowali ryzyko, mają już wyrobioną „czujność operatorską i logistyczną”. Rozumieją zależność przyczynowo-skutkową między incydentem na ujęciu a jakością wody u klienta.
• Efekt: Szkolenie zespołu z zakresu PBW staje się formalnością. Pracownicy nie uczą się filozofii myślenia o ryzyku – oni ją po prostu formalizują.

Jak sprawnie przekuć dotychczasowe analizy ryzyka ujęć wody w PBW? Krok po kroku

Aby maksymalnie wykorzystać swoją przewagę, wykonaj następujące kroki:

1. Mapowanie procesów: Przełóż dotychczasowe opisy ujęć wody na schematy technologiczne wymagane przez PBW.
2. Walidacja danych: Sprawdź, czy stare analizy ryzyka uwzględniają nowe zagrożenia (np. zmiany klimatyczne, nowe substancje wskaźnikowe, cyberataki, włamania fizyczne, drony).
3. Rozszerzenie perspektywy: Skoncentruj teraz siły na kolejnych etapach łańcucha dostaw – procesie uzdatniania, magazynowania i sieci dystrybucyjnej. Skoro ujęcie masz „załatwione”, zyskujesz czas na dopracowanie trudniejszych elementów sieciowych.
4. Ustal metodologię analizy ryzyka i skalę ocen, na przykład taką, jak w poniższej matrycy.

Przeprowadź analizę ryzyka ujęć wody z naszą pomocą

Regularna praca i audyty się opłacają. Niestety, czasu na rzetelne przeprowadzenie analizy ryzyka ujęć wody wciąż brakuje, dlatego możecie zwrócić się do nas.

Przedsiębiorstwa wod-kan., które dbały o systematyczną analizę ryzyka na ujęciach, nie muszą budować Planu Bezpieczeństwa Wody od nowa. Dla nich PBW nie jest rewolucją. Wymagania ustawowe są naturalnym uporządkowaniem procesów, które od lat gwarantowały dostarczanie bezpiecznej wody do mieszkańców.

Pamiętaj o terminie: do 31.12.2026 r. należy dostarczyć Plan Bezpieczeństwa Wody do Sanepidu oraz Wód Polskich.

Autor artykułu: dr inż. Marek Doering

Warto przeczytać:

1. Plan bezpieczeństwa wody – zasady, terminy i kary
2. Legionella a PBW. Jak obniżyć ryzyka skażenia wody?
3. Plan bezpieczeństwa wody 2026, czyli dlaczego cyberbezpieczeństwo płynie dziś prosto z kranu
4. Ocena ryzyka w Planie Bezpieczeństwa Wody
5. Cyberbezpieczeństwo wodociągów w obliczu dyrektywy NIS2 i nowelizacji UKSC
6. Szkolenie dla Wodociągów. Nowelizacja UoKSC
7. Finansowanie w Wodociągach. Zaopatrzenia w wodę. Informacja na gov.pl.
8. Miliardy dla Wodociągów. Wszystko na temat grantu w ochronie przed cyberatakami.
9. Audyt operatora usług kluczowych i ważnych (wodociągów) zgodnie z NIS-2 i UoKSC.
10. Jak przygotować personel? Szkolić, jeszcze raz szkolić i testować.
11. SZBI to System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji. Jak przygotować?
12. Pełnomocnik ds. SZBI i cyberbezpieczeństwa wspiera Zarząd Wodociągów. Jaka jest jego rola?